Wet Blue Diary

YAZI ve Fotoğraflar Mert Gökalp

Turgutreis’in denizle ve sualtı hayatıyla yakın ilişkisi süngercilik nedeniyle çok eskilere dayanır. Dalış, yörenin insanlarının yaşamında 1980’li yıllara kadar, sünger ticaretinin merkezi konumundaki Kalimnos Adası ve Türkiye süngercilerinin merkezi Bodrum’a yakınlığı nedeniyle aktif bir şekilde yer almıştır. Sünger hastalığı ve süngerciliğin bitişiyle paralel olarak bazı istisnalar haricinde 20 senelik dalışsız bir dönem geçiren bu yöre, 2000’li yılların başında bir dalış merkezinin açılması ve marinanın kurulmasıyla birlikte yeniden sualtı severlerin ilgisini çekmeye başlamıştır. Bende buradan yola çıkarak yaşamının son 20 senesinde önemli yer tutan ve birçok kez tanıklık etme fırsatını yakaladığım Turgutreis sualtı yaşamını ve önemli dalış noktalarını tarif etmeye çalışacağım.

Keme: Çatal Ada’nın güney ucuna bakan tarafta iç kısımda bulunmaktadır. Rüzgarın ve dalgaların batıdan gelmediği günlerde ziyaret edebileceğiniz ve duvar dalışı yapabileceğiniz güzel bir bölgedir. Deniz durgunken adanın ucundaki duvarın sudaki yansıması gerçekten güzeldir. Tekne duvarın dip bölümündeki ki koya yanaşır ve yaklaşık 5 metre derinlikte buraya demirler. Koyun karaya bakarken solda kalan kısmı Posidonia deniz çayırları, kumul alanlar ve sığlıkla çevrili olup şnorkel için elverişlidir. Bazı dönemlerde iri vatozların görülebileceği bir noktadır burası. Esas dalış noktası ise duvarı takip ederek sığdan döküntü kayaların yanından 5-10 dk. kadar ilerlediğinizde ortaya çıkar. Yavaş yavaş derinleşmeye başlayan diple birlikte solunuzda oluşan duvar yapısı çekici ve merak verici bir görüntü almaya başlayıverir. Duvarın üzerindeki rengarenk süngerler, tüplü kurt, hidroyid ve alglerden oluşan zemin yapısı ve bunların arasındaki yaşam gerçekten çeşitlidir. Duvar boyunca uzanan deliklere ve çatlaklara dikkatlice bakarsanız oldukça güzel ve nadir canlılarla karşılaşabilirsiniz. Duvarın sonuna geldiğinizde 30 metre civarında sola doğru bir dönüş görürsünüz burada ufak balıkların kümelenmesiyle oluşan oldukça güzel bir görüntü vardır ve derinlik eğer bu noktadan ileri devam ederseniz tecrübeli dalıcılar için zemin 50-55 metrelere kadar eğimli devam eder. Benim açımdan bu noktadaki en özel canlılar ise inanılmaz boyutlara ulaşmış renkli süngerler ve nadir görülen sivri dişli mürendir.

Pırasa Adası Çatal ada’nın batı ucuna bakan ve çok yakınında yükselen ufak bir adadır. Tekne iki ada arasındaki sığlığa demirler, buraya da batı havası almayan günlerde gelinmelidir. Adanın iki tarafından başlayarak ta dalış yapılabilir ancak adanın küçük boyutuna bakarak adayı dönmeye kalkışmayın hava kullanma konusunda usta değilseniz yolda havanız bitebilir. Pırasa ada’sının sağ tarafından gederseniz bir sığlığın ve döküntü taşların ardından Keme’dekinin benzeri ama 25-30 metreye inen bir duvarla karşılaşırsınız. Bu duvarın yüzeyi oldukça renkli olsa da son zamanlarda yoğun bir Caulerpa algiyle (Katil yosun) kaplanmış durumdadır. Adanın arka tarafında deliklerde böcek görme ihtimaliniz olabilir, Bodrum Yarımadası’nda gördüğüm en iri mürene bu adada rastladığımı belirtmeliyim. Ada’nın diğer tarafı döküntü kayalarla çevrilidir, normal dalışlar buradan yapılır, derinlik ise 20-25 metreyi geçmez.

Tüllüce Adası Adanın güney ucuna bakan kısmı iri döküntü kayaların olduğu güzel bir dalış noktasıdır. Tekne havanın durumuna bağlı olarak iki adanın arasındaki sığ boğazın her iki tarafına da park edebilir. Kuzey tarafından başlarsak 10 metrelerde altınızdaki deniz çayırları üzerinden giderken 6-7 dk sonra rastlanan 20-30 metreler arasındaki taş ilginçtir. Sarı renkteki A. polypoides süngerleri üzerinde yine aynı renkteki Parazoanthus axinella anemonlarını görebilirsiniz. Buradan adaya doğru zeminden ilerlerken derine doğru eğimli devam eden kayalarda iri orfoz ve lahoz balıklarıyla karşılaşma şansınız yüksektir. Adanın ucundaki döküntü kayaların çatlakları ve deliklerin her şey olabilir. Galathea strigosa cüce ıstakozu, Lepadogaster candollei ördek balığı, rengarenk deniztavşanları, örümcek yengeçler, çeşitli süngerler bu canlılardan bazılarıdır. Adayı döndüğümüzde ise döküntü taşlar ve sayısız müren sizi karşılar.

Mağaralar Turgutreis’in bence en güzel dalış noktalarından biri olan mağaralar, Çatal Ada’nın batı tarafında kalan deniz yüzeyindeki taşlardan oluşur ve sakin denizlerde bu noktada dalış yapılabilir. Tekne mağaraların bulunduğu esas kayalığa park eder. Burada 3 tür dalış yapabilirsiniz, İlk olarak ileride birbirine yakın mesafede yüzeye kadar yükselen iki topuktan soldakinin sağ tarafındaki duvara doğru yapılabilir ve burası daha ilginçtir. Dalış kaya deniz çayırı karışımı 10 metreler civarında devam eden alandan topuğa doğru yapılır 30 metrede sonlanan duvarın ucundan geri dönüp mağara içinden geçerek sonlandırılır. İkinci dalış şeklinde soldaki topuğun sol tarafına doğru gidilip topuk boyunca devam eden yüksek eğimli kayaları takiben dönüşteki duvara varılıp mağarayı ziyaret ederek geri dönülür. Topukta duvarlardaki pembe renk Dysidea avara süngerleri, kayaların altındaki eşkina ve ara sıra çıkan kocaman orfoz ve lahoz balıkları ilginizi çekebilir. 3. dalışta tipinde ise sakin ve sığ bir dalış yaparsınız ancak dikkat ederseniz gördüğünüz canlı çeşitliliği her yeri aşabilir. Teknenin hemen yanından başlayarak ilerideki resiflere doğru giderken kayalığın sonunda bir U yaparak döndüğünüz zaman iki tarafınızda 10-12 metreden yüzeye çıkan duvarlar ve bunun ortasında bir kemer görürsünüz. Daha ileriye gidince karşınıza sağ tarafta mağara çıkar. Burada mağaraya girmeden öncelikli olarak kemerin altına doğru gitmenizi tavsiye ederim. Duvarlara dikkatlice bakın, hızlıca geçmeyin, çatlak ve deliklere dikkat edin,  renkleri ve saklanan canlıları görmek için fenerin yararı olabilir. Rengarenk ve farklı türlerde süngerler, byrozoa, tüplü kurtlar, deniztavşanları, kemerin altında devasa koloniler halinde polipleri açmış duran mercanlar eşsizdir. Daha yakında kabarcıklarınıza dikkat ederek bakarsanız mercanlar ve kırmızı dallarıyla bir byrozoa türü olan sahte mercan, M. turuncata sizi büyüleyebilir. Mağaraya döndüğümüzde kemerdeki gibi rengarenk duvarların arasında girişi 3-4 metre genişliğinde üstte bir balkonu bulunan arkadaki çıkıştan gelen ışık nedeniyle büyülü bir girişi vardır. Mağaranın içine doğru ilerlerken alçak tavanda bir sürprizle karşılaşırsınız, yukarı bakarsanız şaşkın bir şekilde bakan yüzünüzü görebilirsiniz tabi maske ve dalış giysisi altında tanıyabilirseniz kendinizi. Buradaki yansıma dalgıçların kabarcıklarının tavanda birikmesinden oluşan kocaman bir hava baloncuğudur aslında. Mağaranın devamında daha yüksekteki dar çıkıştan ilerleyerek yakındaki tekneye doğru devam edersiniz. Mağara ve kemerin duvarlarılar gerçekten hassas canlılarla kaplıdır, lütfen burada ellerinize, paletlerinize ve malzemenize dikkat edin, bu bölge nadir türlerin bulunduğu korumamız gerek bir alan. Bu bölgedeki görüş inanılmaz derecede güzeldir 25 metrelere rahatlıkla ulaşır.

Sarıot Adası Bu ufak ada Çatal ve Tüllüce adalarının tam ortasında kalır sakin havalarda gelinir. Adanın ilginç tarafı güney-doğu tarafına doğru 25-30 metrelerdeki uzunca devam eden kayalık alandır. Barakuda, lahoz, orfoz balıkları, ahtapot, müren ve çatlaklardaki kardinal balıkları rahatlıkla görebileceğiniz deniz canlılardır.

Kaptan Koyu Bu Koy Çatal ada’nın Kuzey tarafında kalan köyü havalarda gelinen bir sığlıktır. Teknenin park ettiği alandan başlayarak çapa demirini takip ederek ilerlediğinizde kuzey-doğuya doğru uzanan 5-18 metre derinlikler arasında geniş bir alana yayılı kayalıklar görürsünüz. Birçok farklı karagöz türü, barakudalar, sinarit balıkları, müren, ahtapot ve lahozlar her zaman karşılaşabileceğiniz canlılardır. Topuğun üzerinde sığ kayalardaki hidroyidlerin üzerinde görülen deniztavşanlarına dikkat edin, C. peregrina

Çoban Adası Arkada kalması nedeniyle az ziyaret edilen akıntısı bol bir adadır,dalışlar güney ucunda Kos Akıntısının daha az etki ettiği tarafta yapılır, teknede buraya park edilir. Tüm adanın etrafı döküntü kayalarla çevrilidir, az ziyaret edilmesi nedeniyle barakuda sürüleri, S. sphyranea, Neptün ve deniztavşanı D. banyulensis gibi ilginç canlılarla karşılaşabilirsiniz,.

Kargı Adası Benim her zaman favorim olan bu ada Akyarlar’ın tam karşısında Kos akıntısının tam ortasında yer alan sivri kayalarla dolu sarp bir kayalıktır. Denizde de peribacaları gibi görünüşteki kayalar devam eder. Kargı Adası beklide Türkiye’deki en iyi dalış noktalarından biri olan ve barındırdığı canlı çeşitliliği nedeniyle korunması gereken en önemli denizel alanlardan biridir. Adada biri ada çevresinde diğer açıktaki resifte olmak üzere batıya bakan tarafta yer alan iki dalış noktası bulunur. Aşırı derecede akıntılı, görüşün yüksek olduğu bir bölgedir, akıntının gücü canlı çeşitliliğine direk etki eder, zemindeki yerleşik yaşam üst düzeylerdedir. Başka noktalarda rastlamadığım uzaydan gelmiş gibi görülen A. tabarquanesis ve Clavelina nana tunikatları tüm kaya yüzeylerine yayılmıştır. Sünger, mercan, byrozoa, alg, hidroyid, anemon gibi yerleşik canlı çeşitliliğinin yanı sıra kaya yüzeyleri ve duvarlar farklı türde rengarenk deniztavşanlarıyla kaplıdır (Flabellina affinis, F. ischinata, C. peregrina, T. perversa, D. atromaculata vs.). En güzel sünger türlerinden biri olan pembe tüplü Haliclona mediterranea burada her yerdedir. D.calidus hermit yengeci ve Luria lurida deniz salyangozu da görülebilen canlılar arasında yer alır. Balık yaşamına gelirsek, melanur, kupez, karagöz, kefal balıkları tekne çevresini ablukaya alırken, barakuda ve döneminde akya sürüleri, sinaritler, kocaman orfoz ve lahoz balıkları adanın normal sakinleri arasındadır. Bir dalış merkezinin sezon sonunda 1-2 sene önce tüple dalarak vurduğu orfoz ve lahozların sayısını etkilemiş görünse de yinede ada mükemmel bir dalış noktasıdır. Ada kenarındaki dalış noktası 25 metreye, ilerdeki resifin üstü 15 altı ise 35-40 metre derinliktedir.

Yassı Ada Bu bölgenin beklide en güzel dalış noktalarından biri olan bu adanın çevresinde biri sac batık olan hepsi farklı dönemlerde batmış 16 adet batık bulunmaktadır. Sac batığın altında iki ayrı dönemde batmış geminin amforaları bulunur ancak maalesef ki anlaşılmaz bir şekilde burası dalışa yasak bir noktadır. Burada bir deniz parkı oluşturup turist çekmek yerine yasak ilan ederek ne kadar koruduğumuzu kendime yıllardan beri sormadan edemiyorum.

Turgutreis, açıklarından geçen Kos akıntısı nedeniyle tür sayısı açısından fazlaca bir sualtı çeşitliliğine sahip çok özel bir yöre. Eğer kendi dalış imkanlarınız yoksa, Turgutreis Adaları’nı keşfetmek için size çok keyifli bir İngiliz çifti Ryan ve Emma tarafından işletilen Aquanout Dalış Merkezi’ni öneriyorum.

Yaban TV’deki Gizli Derinlikler için çekilen sualtı video görüntüleri. Enchelycore anatina
(Sivridişli muren) 25 metrelerde duvarda bir çatlakta dinlenmekte.

Turgutreis Çatal Ada Ağustos 2009

Yaban TV’dekiGizli Derinlikler için çekilen sualtı video görüntüleri.
Labrus mixtus (Benekli lapin-cuckoo wrasse) 20 metrelerde kaya altında Ircinia türü bir süngerin üzerinde dinlenmekte.
Turgutreis Çatal Ada Ağustos 2009